Cách đánh vần tiếng Việt lớp 1 theo chương trình mới

Đánh vần tiếng Việt lớp 1 theo chương trình hiện hành dựa trên âm chứ không dựa trên tên chữ cái. Con đọc âm đầu, rồi vần, ghép thành tiếng thanh ngang, sau đó mới thêm thanh. Ví dụ: "bà" đánh vần là bờ – a – ba – huyền – bà; "bàn" là bờ – an – ban – huyền – bàn. Cha mẹ chỉ cần nắm vài nguyên tắc này để dạy con ở nhà giống cách thầy cô dạy ở lớp.

Âm và tên chữ cái khác nhau thế nào?

Đây là điều nhiều phụ huynh hay nhầm nhất. Mỗi chữ cái có một tên và ghi một âm:

• Chữ b có tên là "bê" nhưng đọc âm là "bờ".
• Chữ c tên là "xê", chữ k tên là "ca", chữ q tên là "quy", nhưng cả ba đều ghi âm "cờ".
• Chữ d tên là "dê", ghi âm "dờ"; chữ đ tên là "đê", ghi âm "đờ".

Khi đánh vần, con đọc âm. Tên chữ cái để gọi tên, khi đọc bảng chữ cái. Theo Chương trình Ngữ văn 2018, học sinh lớp 2 mới cần thuộc bảng chữ cái và phân biệt được tên chữ (a, bê, xê...) với âm (a, bờ, cờ...). Vì vậy ở lớp 1, cha mẹ nên đọc âm cùng con, chưa cần dạy tên chữ.

Cấu tạo một tiếng

Một tiếng tiếng Việt có ba phần: âm đầu, vần và thanh. Vần và thanh luôn có; âm đầu có thể không có.

• bàn: âm đầu b, vần an, thanh huyền.
• ăn: không có âm đầu, vần ăn, thanh ngang.
• hoa: âm đầu h, vần oa (có âm đệm o), thanh ngang.

Đánh vần từng loại tiếng

Tiếng có âm đầu và âm chính

Đọc âm đầu, âm chính, rồi ghép: ba: bờ – a – ba. cô: cờ – ô – cô.

Tiếng có thanh

Đánh vần phần thanh ngang trước rồi thêm thanh: bà: bờ – a – ba – huyền – bà. mẹ: mờ – e – me – nặng – mẹ. Khi con đã quen, có thể rút gọn: ba – huyền – bà.

Vần có âm cuối

Trước hết đánh vần vần: an: a – nờ – an. ong: o – ngờ – ong. Sau đó ghép âm đầu với vần: con: cờ – on – con. bạn: bờ – an – ban – nặng – bạn.

Vần có âm đệm

Với các vần như oa, oe, uê, uy, đánh vần vần trước: oa: o – a – oa. Rồi ghép: hoa: hờ – oa – hoa. khỏe: khờ – oe – khoe – hỏi – khỏe.

Tiếng không có âm đầu

Đánh vần vần rồi thêm thanh: ám: a – mờ – am – sắc – ám.

Có khác nhau giữa các bộ sách không?

Các bộ sách Tiếng Việt 1 đang dùng (Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo, Cánh diều) đều đánh vần theo âm như trên, chỉ khác nhau ở thứ tự bài và cách trình bày. Riêng bộ Tiếng Việt 1 Công nghệ giáo dục có cách phân tích tiếng và ký hiệu riêng. Nếu con học bộ sách nào, cha mẹ nên xem vài trang đầu của sách hoặc hỏi cô giáo cách đánh vần ở lớp, để ở nhà dạy con giống trường, tránh làm con rối.

Lộ trình từ đánh vần đến đọc trơn

1. Tuần đầu: nhận biết âm, đọc âm. Ghép âm đầu với âm chính (ba, bô, bê).
2. Sau đó: thêm dấu thanh (bà, bá, bả, bã, bạ).
3. Học vần: vần có âm cuối, vần có âm đệm, ghép thành tiếng.
4. Đọc trơn: khi con đã đánh vần nhanh, khuyến khích con "đánh vần thầm" và đọc thẳng tiếng. Chương trình yêu cầu cuối lớp 1 đọc khoảng 40 đến 60 tiếng trong một phút.

Xem tiếp: Cách dạy trẻ đọc trơn.

Mẹo dạy con đánh vần ở nhà

• Mỗi ngày 10 đến 15 phút, cố định một giờ. Học ngắn mà đều tốt hơn học dài một lần.
• Dùng tay: mỗi âm một ngón tay, đọc xong thì "gộp tay" lại thành tiếng.
• Chơi ghép thẻ: thẻ âm đầu một màu, thẻ vần một màu, con ghép và đọc. Thêm thẻ dấu thanh khi con đã quen.
• Đừng sửa liên tục: để con đọc hết tiếng rồi mới sửa, và khen khi con tự sửa được.

Câu hỏi thường gặp

Nên dạy con đánh vần trước khi vào lớp 1 không?

Làm quen nhẹ nhàng với âm và chữ trước lớp 1 là có ích, nhưng không nên ép con đọc thông viết thạo. Điều quan trọng hơn là con thích nghe đọc sách và có tâm thế sẵn sàng. Xem thêm: Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1.

Con đánh vần được nhưng ghép không ra tiếng thì sao?

Đây là giai đoạn bình thường. Hãy cho con đọc âm nhanh hơn, nối liền nhau ("bờ-a" thật nhanh thành "ba"), và luyện với những tiếng quen thuộc như tên người thân, đồ vật trong nhà.

Đánh vần "gi" thế nào?

Gi là một chữ ghép, đọc là "di". Ví dụ giỏ: di – o – gio – hỏi – giỏ. Riêng tiếng gì, thầy cô thường dạy đọc trơn luôn.

Lời kết

Đánh vần là chiếc cầu để con đi tới đọc trơn. Nhớ ba điều: đọc âm chứ không đọc tên chữ, tách thanh rồi ghép lại, và dạy giống cách ở lớp. Con có thể luyện từng bài có hướng dẫn trong khóa Tiếng Việt tiền tiểu học và Tiếng Việt lớp 1 của TrenCay. Đọc thêm: Dấu thanh tiếng Việt.

Nguồn tham khảo

• Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT): yêu cầu kĩ thuật đọc lớp 1, lớp 2.
• Sách giáo khoa Tiếng Việt 1, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam.