Cách dạy trẻ đọc trơn: từ ghép vần đến đọc thành câu

Để dạy trẻ đọc trơn, hãy đi theo năm bước: đánh vần nhanh dần, đọc thẳng các tiếng quen, đọc theo cụm từ, đọc câu ngắn có ngắt hơi, rồi đọc đoạn văn kèm câu hỏi hiểu nghĩa. Theo Chương trình Ngữ văn 2018, cuối lớp 1 trẻ cần đọc đúng, rõ ràng đoạn văn ngắn với tốc độ khoảng 40 đến 60 tiếng mỗi phút. Phần lớn trẻ đạt được mức này nếu được đọc đều đặn mỗi ngày.

Đọc trơn là gì?

Đọc trơn là khi trẻ nhìn một tiếng và đọc ra ngay, không cần đánh vần thành tiếng. Đánh vần vẫn diễn ra, nhưng diễn ra "trong đầu" và rất nhanh. Đọc trơn khác đọc lưu loát: đọc lưu loát là đọc trơn cả câu, có ngắt nghỉ, có ngữ điệu và hiểu điều mình đọc.

Năm bước giúp con đọc trơn

Bước 1: Đánh vần nhanh dần

Khi con đã đánh vần đúng (xem cách đánh vần lớp 1), cho con đánh vần nhanh hơn mỗi ngày, nối liền các âm. Từ "bờ... a... ba" thành "bờ-a-ba", rồi chỉ còn "ba".

Bước 2: Đọc thẳng các tiếng quen

Chọn 20 đến 30 tiếng con gặp nhiều nhất: tên người thân, đồ vật trong nhà, các từ như bố, mẹ, bé, nhà, đi, ăn. Viết lên thẻ và chơi "nhìn nhanh đọc nhanh". Khi con đọc thẳng được các tiếng này, việc đọc câu sẽ nhẹ hơn rất nhiều.

Bước 3: Đọc theo cụm từ

Trẻ mới đọc hay đọc rời từng tiếng: "Bé... đi... học". Hãy gạch chân cụm từ (bé đi học, mẹ nấu cơm) và đọc mẫu cả cụm, để con bắt chước nhịp đọc liền.

Bước 4: Đọc câu ngắn, ngắt hơi đúng dấu

Chương trình yêu cầu học sinh lớp 1 biết ngắt hơi ở dấu phẩy, dấu kết thúc câu và cuối dòng thơ. Cha mẹ đọc mẫu, dừng rõ ở mỗi dấu, rồi để con đọc lại.

Bước 5: Đọc đoạn và hỏi hiểu nghĩa

Sau mỗi đoạn, hỏi con một hoặc hai câu đơn giản: "Bạn nhỏ đi đâu?", "Vì sao con mèo buồn?". Đọc trơn mà không hiểu thì chưa phải là đọc tốt.

Tốc độ đọc theo từng lớp

Theo Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (2018):

• Lớp 1: khoảng 40 đến 60 tiếng mỗi phút, đọc đúng và rõ ràng đoạn văn ngắn.
• Lớp 2: khoảng 60 đến 70 tiếng mỗi phút.
• Lớp 3: khoảng 70 đến 80 tiếng mỗi phút.

Cách đo ở nhà: chọn một đoạn văn con chưa đọc, bấm giờ một phút và đếm số tiếng con đọc đúng. Đo mỗi tháng một lần là đủ, không nên đo hằng ngày vì dễ tạo áp lực.

Lỗi hay gặp và cách giúp con

• Đoán chữ theo tranh hoặc theo chữ đầu: che tranh khi đọc, cho con nhìn kỹ cả tiếng.
• Đọc sót, đọc thêm tiếng: cho con dùng ngón tay hoặc thước chỉ dưới dòng chữ.
• Đọc ê a, kéo dài từng tiếng: đọc mẫu cụm từ, khen khi con đọc liền.
• Nhầm các vần gần nhau như an/ang, ăn/ăng, ac/at: luyện riêng từng cặp, mỗi lần một cặp.
• Đọc trơn nhưng không hiểu: giảm tốc độ, hỏi nhiều hơn, cho con kể lại bằng lời của mình.

Khi nào nên lo?

Mỗi trẻ có tốc độ riêng. Tuy vậy, nếu sang học kỳ 2 lớp 1 con vẫn chưa ghép được những tiếng đơn giản, thường xuyên nhầm lẫn chữ dù đã được luyện nhiều, hoặc rất sợ đọc, cha mẹ nên trao đổi với cô giáo. Một số trẻ gặp khó khăn đọc đặc thù cần được đánh giá bởi chuyên gia giáo dục đặc biệt hoặc tâm lý học đường.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì trẻ lớp 1 đọc trơn?

Nhiều trẻ bắt đầu đọc trơn các tiếng quen sau vài tháng học, và đọc trơn đoạn văn ngắn vào học kỳ 2. Mốc của chương trình là cuối lớp 1.

Có nên cho con đọc truyện tranh để luyện đọc trơn?

Có. Truyện có ít chữ, câu ngắn, chữ to rất tốt cho giai đoạn này. Hãy để con chọn truyện con thích; hứng thú là động lực đọc mạnh nhất.

Đọc to hay đọc thầm tốt hơn?

Ở lớp 1, đọc to giúp cha mẹ nghe và sửa. Chương trình yêu cầu lớp 1 "bước đầu biết đọc thầm", nên khi con đã đọc trơn, hãy cho con thử đọc thầm rồi kể lại.

Lời kết

Đọc trơn không đến sau một đêm. Mười lăm phút mỗi ngày, đọc cùng con, đọc mẫu và hỏi con hiểu gì, là cách chắc chắn nhất. Con có thể luyện đọc theo từng bài trong khóa Tiếng Việt lớp 1 của TrenCay. Đọc thêm: Vì sao đọc sách giấy vẫn tốt cho trẻ hơn màn hình?

Nguồn tham khảo

• Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT): yêu cầu kĩ thuật đọc lớp 1 đến lớp 3.
• National Reading Panel (2000), Teaching Children to Read, Viện Sức khỏe Trẻ em và Phát triển Con người Hoa Kỳ (NICHD): phần về đọc lưu loát và đọc lặp lại có hướng dẫn.