Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1: cha mẹ cần chuẩn bị gì?

Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không phải là dạy con đọc thông viết thạo trước. Điều con cần nhất là bốn thứ: tâm lý sẵn sàng (háo hức chứ không sợ), kỹ năng tự phục vụ (tự ăn, tự đi vệ sinh, tự cất đồ), nếp sinh hoạt (ngủ dậy đúng giờ, ngồi được 20 đến 30 phút) và làm quen nhẹ nhàng với chữ, số. Trẻ có đủ bốn điều này thường thích nghi với lớp 1 nhanh hơn nhiều so với trẻ chỉ được học chữ trước.

Vì sao lớp 1 là bước ngoặt?

Ở mẫu giáo, con học qua chơi, được cô chăm sóc sát sao và có giờ ngủ trưa dài. Lên lớp 1, mọi thứ thay đổi cùng lúc: tiết học có giờ giấc, phải ngồi yên lâu hơn, tự quản lý đồ dùng, có bài tập, có nhận xét. Lớp đông hơn và cô giáo không thể để ý từng bạn như ở mẫu giáo. Vì vậy điều quyết định con thích nghi tốt không phải là con biết bao nhiêu chữ, mà là con có tự lập và vững vàng hay không.

1. Chuẩn bị tâm lý

• Kể về lớp 1 bằng giọng háo hức: "Lên lớp 1 con sẽ được học đọc truyện, có bạn mới, có cặp sách riêng". Tránh dọa: "Lên lớp 1 mà còn thế là cô phạt".
• Đưa con đi xem trường trước: đi ngang cổng trường, xem sân chơi, lớp học nếu được. Điều quen thuộc làm con bớt sợ.
• Đọc truyện về ngày đầu đi học và hỏi con: "Nếu con là bạn ấy, con sẽ thấy thế nào?".
• Cho con được lo: nếu con nói "con sợ", đừng gạt đi bằng "có gì đâu mà sợ". Hãy hỏi con sợ điều gì và cùng tìm cách. Xem thêm: Trẻ sợ đi học.

2. Kỹ năng tự phục vụ

Đây là phần nhiều gia đình bỏ qua nhưng lại ảnh hưởng nhiều nhất đến những tuần đầu. Trước khi vào lớp 1, con nên tự làm được:

• Tự ăn hết suất trong khoảng 20 đến 30 phút, tự uống nước.
• Tự đi vệ sinh, tự rửa tay, biết xin phép cô khi cần.
• Tự mặc, cởi áo khoác, đi giày dép, cài khuy hoặc kéo khóa.
• Tự cất và lấy đồ trong cặp, nhận ra đồ của mình.
• Biết nói khi cần giúp: "Cô ơi, con không mở được hộp sữa".

Bài Dạy con tự lập theo từng độ tuổi có danh sách việc vừa sức cho trẻ 5 đến 6 tuổi.

3. Nếp sinh hoạt và khả năng tập trung

• Điều chỉnh giờ ngủ sớm 3 đến 4 tuần trước khai giảng. Trẻ 6 tuổi cần khoảng 9 đến 12 tiếng ngủ mỗi đêm.
• Tập ngồi vào bàn làm một việc yên tĩnh (tô màu, xếp hình, nghe đọc truyện) trong 15 đến 20 phút, tăng dần.
• Giảm màn hình, nhất là buổi tối. Xem: Trẻ dùng điện thoại bao nhiêu là đủ?
• Tập lắng nghe và làm theo hướng dẫn gồm hai, ba bước: "Con cất bút vào hộp, rồi để hộp lên giá".

4. Làm quen chữ và số, nhẹ nhàng

Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến cáo không dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ mầm non. Làm quen nhẹ nhàng thì có ích:

• Tiếng Việt: nghe đọc truyện mỗi ngày, nhận biết một số chữ cái, tô các nét cơ bản, cầm bút đúng cách, kể lại một câu chuyện ngắn.
• Toán: đếm đến 10 hoặc 20, nhận biết nhiều hơn, ít hơn, nhận biết hình vuông, tròn, tam giác.
• Vận động tinh: cắt giấy, xé dán, nặn đất, xâu hạt giúp ngón tay khỏe để cầm bút.

Nếu muốn có lộ trình cụ thể, khóa Tiếng Việt tiền tiểu học và Toán tiền tiểu học của TrenCay chia nội dung thành những bài ngắn vừa sức. Cha mẹ cũng có thể đọc trước cách đánh vần lớp 1 và cách dạy con học toán lớp 1 để biết con sẽ học gì.

Danh sách việc theo từng mốc

Ba đến sáu tháng trước khai giảng

• Chọn trường, tìm hiểu bộ sách giáo khoa trường dùng.
• Tập kỹ năng tự phục vụ còn thiếu.
• Duy trì đọc truyện mỗi tối.

Một tháng trước

• Điều chỉnh giờ ngủ, giờ dậy giống ngày đi học.
• Cho con cùng chọn cặp, hộp bút, bọc sách vở.
• Đi qua trường, đi thử quãng đường đến trường.

Tuần đầu tiên

• Đón con đúng giờ, hỏi con "Hôm nay con thích điều gì nhất?" thay vì "Hôm nay học được gì?".
• Giữ lịch buổi tối nhẹ nhàng, ngủ sớm.
• Liên lạc với cô giáo nếu con có vấn đề sức khỏe hay tâm lý cần lưu ý.

Những điều không nên làm

• Dọa con về cô giáo, về điểm số.
• So sánh con với anh chị hoặc con nhà hàng xóm "đã biết đọc".
• Cho con học thêm dày đặc trong hè trước lớp 1.
• Kỳ vọng con không khóc, không mệt trong những tuần đầu. Khóc vài ngày đầu là bình thường.

Câu hỏi thường gặp

Có cần cho con biết đọc trước khi vào lớp 1 không?

Không bắt buộc. Chương trình lớp 1 bắt đầu từ việc làm quen với âm và chữ. Điều có ích hơn là con thích nghe đọc, biết cầm bút và có thể ngồi tập trung một lúc.

Con chưa đủ 6 tuổi (sinh cuối năm) có theo kịp không?

Phần lớn trẻ sinh cuối năm vẫn theo kịp, đôi khi cần thêm thời gian thích nghi trong học kỳ 1. Cha mẹ nên kiên nhẫn, chú ý giấc ngủ và giữ tinh thần thoải mái cho con.

Bao lâu thì con quen với lớp 1?

Nhiều trẻ cần từ hai đến sáu tuần để quen nếp học mới. Nếu sau khoảng hai tháng con vẫn rất sợ đi học, mất ngủ hoặc hay đau bụng mỗi sáng, hãy trao đổi với cô giáo và theo dõi kỹ hơn.

Lời kết

Một đứa trẻ sẵn sàng vào lớp 1 là đứa trẻ tự lo được cho mình, có nếp sinh hoạt đều đặn và thấy háo hức với trường học. Chữ và số sẽ đến, nhanh hơn ta nghĩ, khi những nền móng ấy đã vững.

Nguồn tham khảo

• Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư 23/2010/TT-BGDĐT ban hành Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi (4 lĩnh vực: thể chất; tình cảm và quan hệ xã hội; ngôn ngữ và giao tiếp; nhận thức).
• Paruthi S. và cộng sự (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine.