Trẻ sợ đi học: hiểu con và giúp con qua những ngày đầu

Trẻ sợ đi học thường vì một trong năm lý do: lo phải xa bố mẹ, môi trường mới lạ, sợ cô giáo hoặc bạn bè, áp lực bài vở, hoặc một chuyện không vui ở trường mà con chưa kể. Cách giúp tốt nhất là lắng nghe để tìm ra lý do, giữ thói quen buổi sáng ổn định, chào tạm biệt ngắn gọn và đều đặn đưa con đến lớp, đồng thời phối hợp với cô giáo. Với phần lớn trẻ, nỗi sợ giảm dần sau vài tuần.

Sợ đi học trông như thế nào?

• Khóc, bám bố mẹ ở cổng trường.
• Kêu đau bụng, đau đầu vào buổi sáng, nhưng khỏe lại khi được ở nhà hoặc vào cuối tuần.
• Khó ngủ tối Chủ nhật, hỏi đi hỏi lại "mai có phải đi học không?".
• Thu mình, ít kể chuyện ở lớp, cáu bẳn sau giờ học.

Những biểu hiện này không có nghĩa con "làm nũng". Đó là cách trẻ nhỏ thể hiện lo âu khi chưa biết gọi tên cảm xúc của mình.

Vì sao trẻ sợ đi học?

Lo âu khi xa bố mẹ

Rất phổ biến ở trẻ mẫu giáo và lớp 1, nhất là sau kỳ nghỉ dài, khi có em bé mới, khi chuyển nhà hay khi gia đình có biến động.

Môi trường mới

Trường mới, lớp mới, cô mới, nếp học mới. Với trẻ vào lớp 1, mọi thứ đổi cùng lúc. Xem thêm: Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1.

Chuyện với bạn bè hoặc cô giáo

Bị bạn trêu, không có bạn chơi cùng, từng bị nhắc nhở trước lớp. Trẻ thường không kể ngay, mà kể qua những câu nói vu vơ.

Áp lực học tập

Sợ bị điểm kém, sợ không theo kịp, sợ làm bố mẹ buồn. Bài Mình ghét kiểm tra viết từ góc nhìn của trẻ về nỗi sợ này.

Lo lắng chung

Một số trẻ có tính cách dễ lo âu. Với những trẻ này, trường học chỉ là nơi nỗi lo hiện ra rõ nhất.

Nói chuyện với con như thế nào?

• Chọn lúc thư thả, ví dụ lúc đọc truyện buổi tối, không phải lúc vội ở cổng trường.
• Hỏi mở: "Ở lớp, lúc nào con thấy vui nhất? Lúc nào con thấy không vui?". Tránh hỏi "Có ai bắt nạt con không?" ngay từ đầu.
• Công nhận cảm xúc: "Mẹ hiểu, đi học ở chỗ mới làm con hồi hộp". Đừng nói "Có gì đâu mà sợ".
• Cùng tìm cách: "Nếu ở lớp con nhớ mẹ, con có thể làm gì?". Có thể là nắm chiếc khăn tay của mẹ, hoặc nghĩ đến giờ mẹ đón.

Kế hoạch cho buổi sáng

1. Thói quen cố định: dậy, ăn sáng, chuẩn bị cặp theo cùng một trình tự. Sự lặp lại làm trẻ yên tâm.
2. Chuẩn bị từ tối hôm trước để buổi sáng không vội.
3. Chào tạm biệt ngắn và rõ: "Mẹ đón con lúc 4 giờ ở cổng này". Một cái ôm rồi đi. Nấn ná lâu thường làm con khóc nhiều hơn.
4. Không lẻn đi khi con không để ý: con sẽ mất lòng tin và bám chặt hơn vào hôm sau.
5. Đón đúng giờ như đã hứa.
6. Vẫn đưa con đi học đều đặn: cho con ở nhà mỗi khi con sợ thường làm nỗi sợ lớn thêm. Trừ khi con ốm thật.

Khi nào cần lo hơn?

Hãy trao đổi kỹ với nhà trường và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý nếu:

• Nỗi sợ không giảm sau 4 đến 6 tuần, hoặc ngày càng nặng.
• Con nghỉ học nhiều, hoặc phản ứng rất mạnh (hoảng loạn, tự làm đau mình).
• Con có dấu hiệu bị bắt nạt: đồ đạc bị hỏng, vết bầm không rõ lý do, không muốn kể gì về trường.
• Con lo âu cả ở những việc khác: ngủ riêng, ra ngoài, gặp người lạ.

Câu hỏi thường gặp

Con khóc mỗi sáng có nên cho con nghỉ vài hôm?

Thường là không nên, trừ khi con ốm. Ở nhà giúp con thấy nhẹ nhõm ngay lúc đó, nhưng khiến việc quay lại trường khó hơn. Hãy giữ lịch đi học và giúp con bằng những cách ở trên.

Con đau bụng thật hay giả vờ?

Đau do lo âu là đau thật, không phải giả vờ. Nếu đau thường xuyên, hãy cho con đi khám để loại trừ bệnh, rồi giúp con gọi tên cảm xúc: "Có phải bụng con đau vì con lo không?".

Lời kết

Nỗi sợ đi học không phải dấu hiệu con yếu đuối hay cha mẹ làm sai. Đó là một giai đoạn nhiều trẻ đi qua. Sự kiên nhẫn, thói quen ổn định và một người lớn chịu lắng nghe là những thứ giúp con bước qua cổng trường mỗi sáng. Đọc thêm: Con khóc nhiều có phải yếu đuối?

Nguồn tham khảo

• School refusal, Wikipedia.
• Kearney C. A. (2008), "School absenteeism and school refusal behavior in youth: A contemporary review", Clinical Psychology Review, 28(3).