Giá trị sống Yêu thương là gì? Dạy trẻ yêu thương bằng hành động

Yêu thương là quan tâm, chia sẻ và thật lòng mong điều tốt cho người khác. Với trẻ, yêu thương không chỉ là cảm xúc "con thương mẹ", mà là những hành động nhìn thấy được: rót nước cho bà, nhường em miếng bánh, hỏi han khi bạn buồn. Và trước khi biết yêu thương người khác, trẻ cần cảm thấy chắc chắn rằng chính mình được yêu thương.

Yêu thương là một trong 12 giá trị sống của chương trình Giáo dục giá trị sống (Living Values Education). Chương trình mô tả yêu thương như một nguồn sức mạnh: khi lòng mình đầy yêu thương, cơn giận cũng nhỏ lại.

Yêu thương là gì, giải thích theo cách trẻ hiểu?

• Với trẻ 3–7 tuổi: con đáng được yêu thương, và trong con cũng có rất nhiều yêu thương. Yêu thương là quan tâm đến người khác, chia sẻ với người khác, và đối xử tử tế. Được yêu thương giúp con thấy an toàn.
• Với trẻ 8–14 tuổi: yêu thương là mong điều tốt đẹp cho người khác, bao gồm sự tử tế, quan tâm và thấu hiểu. Yêu thương làm các mối quan hệ bền chặt hơn. Một người bạn biết yêu thương là người bạn đáng tin cậy.

Câu dễ nhớ cho con: "Yêu thương là khi con làm một việc nhỏ để ai đó thấy dễ chịu hơn."

Vì sao trẻ cần cảm thấy được yêu thương trước?

Một đứa trẻ luôn phải "làm gì đó" mới được yêu thương, như học giỏi mới được khen, ngoan mới được ôm, sẽ học rằng yêu thương là phần thưởng có điều kiện. Khi lớn lên, con có thể cũng yêu thương người khác theo cách ấy: chỉ tốt với ai có lợi cho mình.

Ngược lại, khi biết rằng cha mẹ thương mình cả lúc mình mắc lỗi, trẻ có một nền tảng vững vàng. Con không cần tranh giành tình cảm, và có "dư" yêu thương để trao cho người khác. Điều này không có nghĩa là không đặt giới hạn; cha mẹ vẫn có thể nói "Mẹ thương con, và mẹ không đồng ý với việc con vừa làm".

Bài Yêu thương có cần công bằng? bàn thêm về cách trẻ cảm nhận tình thương giữa các anh chị em.

Yêu thương được thể hiện qua những hành động nào?

• Lời nói: "Con cảm ơn mẹ", "Bạn có sao không?", "Mình xin lỗi".
• Thời gian: ngồi chơi với em, đọc truyện cho ông nghe.
• Giúp đỡ: dọn bàn cùng bố, tưới cây cho mẹ, cho bạn mượn bút.
• Chia sẻ: chia đồ ăn, đồ chơi, chia sẻ niềm vui với người khác.
• Quan tâm: để ý khi ai đó buồn, hỏi han, ngồi bên cạnh.

Cha mẹ có thể giúp con nhận ra rằng mỗi người có cách cảm nhận yêu thương khác nhau: có người thích được ôm, có người thích được giúp một tay, có người thích được trò chuyện.

Cách dạy trẻ yêu thương tại nhà

1. Nói lời yêu thương thành thói quen. Một câu "Mẹ thương con" trước khi ngủ, một cái ôm khi đón con, những điều tưởng nhỏ nhưng tạo nên cảm giác an toàn lâu dài.
2. Chỉ ra hành động yêu thương khi nó xảy ra. "Con vừa đắp chăn cho em, đó là con đang thương em đấy." Trẻ hiểu rõ hơn khi một khái niệm được gắn với việc cụ thể.
3. Cho con chăm sóc một thứ gì đó. Một chậu cây, một con cá, một góc đồ chơi của em. Chăm sóc là cách học yêu thương bằng trách nhiệm.
4. Mở rộng vòng tròn yêu thương. Từ gia đình sang bạn bè, hàng xóm, con vật, thiên nhiên. Nhà khoa học Albert Einstein từng nói về việc mở rộng "vòng tròn trắc ẩn" đến mọi sinh vật.
5. Dạy con yêu thương chính mình. Khi con mắc lỗi và tự trách "Con dở quá", hãy giúp con nói với mình như nói với một người bạn: "Lần này chưa được, mình thử lại."

5 hoạt động giúp con thực hành yêu thương

1. Lọ "việc tốt bí mật" (4–10 tuổi)

Mỗi người trong nhà bốc một tờ giấy ghi tên một người khác, rồi làm một việc tốt bí mật cho người đó trong tuần. Cuối tuần đoán xem ai đã giúp mình.

2. Thiệp cảm ơn (4–12 tuổi)

Con làm một tấm thiệp cảm ơn cho người con thường gặp nhưng ít khi cảm ơn: bác bảo vệ, cô lao công ở trường, chú giao hàng.

3. Chăm cây cùng con (3–10 tuổi)

Gieo một hạt đậu trong cốc giấy. Mỗi ngày con tưới nước, quan sát và vẽ lại. Con thấy rằng thứ được chăm sóc thì lớn lên.

4. "Hôm nay mình đã làm ai vui?" (5–14 tuổi)

Câu hỏi trong bữa tối: hôm nay mỗi người đã làm ai vui, và ai đã làm mình vui. Câu hỏi giúp trẻ để ý đến người khác và biết trân trọng lòng tốt mình nhận được.

5. Dự án nhỏ cho cộng đồng (8–14 tuổi)

Cùng con chọn sách cũ, quần áo còn tốt để tặng; hoặc tham gia một buổi nhặt rác ở công viên. Trẻ lớn cần thấy yêu thương có thể lan ra ngoài gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Con ích kỷ, không chịu chia sẻ đồ chơi thì sao?

Với trẻ dưới 4 tuổi, chưa muốn chia sẻ là bình thường vì trẻ đang học khái niệm "của mình". Đừng ép con đưa đồ ngay; hãy dạy con thay phiên ("con chơi xong thì đến lượt bạn") và khen khi con tự nguyện chia sẻ.

Thương con có phải là chiều con?

Không. Chiều con là đáp ứng mọi đòi hỏi để con không buồn. Thương con là làm điều tốt cho con, kể cả khi điều đó khiến con không vui lúc đó, như nói "không" với việc xem điện thoại quá giờ. Xem thêm Khi nào cha mẹ nên nói không?

Làm sao biết con cảm thấy được yêu thương?

Trẻ cảm thấy được yêu thương thường dám kể chuyện buồn, dám nhận lỗi, và tìm đến cha mẹ khi gặp khó khăn. Nếu con hay giấu chuyện hoặc luôn lo làm cha mẹ thất vọng, đó là lúc nên dành thêm thời gian trò chuyện với con.

Lời kết

Yêu thương là giá trị nền của nhiều giá trị khác: từ yêu thương mà có hợp tác, khoan dung và hạnh phúc. Xem toàn bộ các giá trị trong bài 12 giá trị sống theo UNESCO.

Nguồn tham khảo

• Living Values Education, Love – Reflection Points.
• Living Values Education, About Us.
• Diane Tillman, Diana Hsu, Living Values Activities for Children Ages 3–7, Health Communications, 2000.