Giá trị sống Hạnh phúc là gì? Giúp trẻ tìm niềm vui từ bên trong

Với trẻ em, hạnh phúc là niềm vui đến từ bên trong: khi được yêu thương, khi lòng thấy bình yên, khi làm được một việc tốt hay làm người khác vui. Hạnh phúc không phải là lúc nào cũng cười hay có mọi thứ mình muốn. Một đứa trẻ hạnh phúc vẫn có lúc buồn, lúc giận, nhưng con biết cách tìm lại niềm vui.

Hạnh phúc là một trong 12 giá trị sống của chương trình Giáo dục giá trị sống (Living Values Education). Một ý tưởng xuyên suốt của chương trình: niềm vui mình trao cho người khác sẽ quay trở lại với mình.

Hạnh phúc là gì, giải thích theo cách trẻ hiểu?

• Với trẻ 3–7 tuổi: khi trong lòng có yêu thương và bình yên, niềm vui tự đến. Con vui khi chơi với bạn, khi biết mình được thương, khi làm được việc tốt. Những lời nói dễ thương, giống như tặng hoa chứ không phải ném gai, cũng làm người khác vui.
• Với trẻ 8–14 tuổi: hạnh phúc bền lâu đến từ sự hài lòng bên trong, không phải từ đồ vật. Hy vọng mang lại hạnh phúc. Khi ta trao niềm vui cho người khác, niềm vui quay trở lại; khi ta trao nỗi buồn, nỗi buồn cũng quay trở lại.

Câu dễ nhớ cho con: "Niềm vui lớn lên khi mình chia nó cho người khác."

Hạnh phúc khác "được chiều" như thế nào?

Nhiều cha mẹ thương con nên cố gắng để con không bao giờ phải buồn: mua món đồ chơi con đòi, làm hộ bài khó, giải quyết mọi rắc rối thay con. Điều này mang lại niềm vui ngắn, nhưng có thể khiến con:

• Nghĩ rằng hạnh phúc đến từ việc có được thứ mình muốn, nên luôn cần "thêm nữa".
• Không biết cách đối diện với nỗi buồn, sự thất vọng, vì chưa bao giờ được luyện tập.
• Khó cảm nhận niềm vui từ những điều giản dị.

Hạnh phúc bền vững cần những trải nghiệm khác: được kết nối với người thân, được cố gắng và làm được, được giúp đỡ người khác, được chơi tự do. Bài Một đứa trẻ hạnh phúc là như thế nào? đi sâu hơn vào câu hỏi này.

Buồn có làm mất hạnh phúc không?

Không. Hạnh phúc không có nghĩa là không có cảm xúc tiêu cực. Trẻ cần được buồn khi mất một món đồ yêu thích, được giận khi bị đối xử bất công. Khi cảm xúc được lắng nghe và gọi tên, chúng đi qua, và con học được rằng mình có thể vượt qua chúng. Ép con "đừng buồn nữa" hay "cười lên nào" có thể khiến con nghĩ cảm xúc của mình là sai. Bài Buồn có phải cảm xúc xấu? viết cho chính các bạn nhỏ.

Cách nuôi dưỡng hạnh phúc cho trẻ tại nhà

1. Dành thời gian kết nối mỗi ngày. Mười lăm phút chơi cùng con không có điện thoại, theo trò con chọn, là một trong những món quà lớn nhất.
2. Tập thói quen biết ơn. Mỗi tối, hỏi con ba điều làm con vui trong ngày. Thói quen này giúp trẻ để ý đến điều tốt thay vì chỉ nhớ điều không vui.
3. Để con làm việc tốt cho người khác. Giúp bà xách đồ, tặng bạn một bức tranh. Trẻ cảm nhận niềm vui rất rõ khi thấy mình có ích.
4. Cho con chơi tự do. Thời gian chơi không có lịch trình, không có mục tiêu học tập, là lúc trẻ sáng tạo và tự tìm niềm vui.
5. Để con cố gắng và tự làm được. Niềm vui khi tự buộc được dây giày hay tự giải được bài toán khó lớn hơn nhiều so với khi được làm hộ.
6. Chăm sóc hạnh phúc của chính mình. Trẻ học cách sống vui từ cha mẹ. Một người lớn biết nghỉ ngơi, biết cười, biết xin giúp đỡ là tấm gương tốt.

5 hoạt động giúp con thực hành hạnh phúc

1. Lọ niềm vui (4–12 tuổi)

Mỗi khi có chuyện vui, con viết hoặc vẽ lên một mẩu giấy và bỏ vào lọ. Cuối tháng cả nhà cùng mở lọ đọc lại.

2. Lời nói tặng hoa (3–8 tuổi)

Cùng con nghĩ những "lời nói hoa" (cảm ơn, con thương mẹ, bạn giỏi quá) và "lời nói gai" (đồ ngốc, tránh ra). Thử thách cả nhà nói thật nhiều lời hoa trong một ngày.

3. Gửi lời chúc (5–14 tuổi)

Trước khi ngủ, con nghĩ đến một người và gửi một lời chúc tốt lành trong lòng: chúc ông khỏe, chúc bạn mau khỏi ốm. Hoạt động đơn giản này giúp trẻ hướng sự chú ý ra người khác.

4. Ngày không màn hình (6–14 tuổi)

Một ngày cuối tuần cả nhà tắt thiết bị và cùng đi dạo, chơi cờ, nấu ăn. Sau đó hỏi con: "Hôm nay điều gì làm con vui nhất?"

5. Bản đồ niềm vui (8–14 tuổi)

Con vẽ một bản đồ gồm những người, nơi chốn, hoạt động giúp con thấy vui. Khi buồn, con có thể nhìn bản đồ để chọn một việc giúp mình dễ chịu hơn.

Câu hỏi thường gặp

Con hay buồn bực, ít khi vui, có đáng lo?

Trẻ có những giai đoạn buồn bực là bình thường, nhất là khi có thay đổi như chuyển trường, có em bé. Nhưng nếu con buồn kéo dài nhiều tuần, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, ăn ngủ thay đổi rõ, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên và chuyên gia tâm lý trẻ em.

Mua nhiều đồ chơi có làm con hạnh phúc hơn?

Niềm vui khi có món đồ mới thường qua đi nhanh. Trẻ nhớ lâu hơn những trải nghiệm: một chuyến đi, một buổi chơi cùng bố mẹ, một lần tự làm được việc khó. Xem thêm giá trị Giản dị.

Có nên luôn khen để con vui?

Lời khen chân thành, cụ thể là tốt. Nhưng khen quá nhiều có thể khiến con làm mọi việc để được khen. Bài Khi nào lời khen trở thành áp lực? giải thích kỹ hơn.

Lời kết

Cha mẹ không thể làm con hạnh phúc mỗi phút, nhưng có thể trao cho con những "nguyên liệu" của hạnh phúc: yêu thương, bình yên, cơ hội làm điều tốt và tự làm được. Hạnh phúc gắn chặt với hai giá trị Yêu thương và Hòa bình. Xem thêm bài tổng hợp 12 giá trị sống.

Nguồn tham khảo

• Living Values Education, Happiness – Reflection Points.
• Living Values Education, About Us.
• Diane Tillman, Diana Hsu, Living Values Activities for Children Ages 3–7, Health Communications, 2000.