Giá trị sống Hợp tác là gì? Dạy trẻ làm việc nhóm từ nhỏ

Hợp tác là khi mọi người cùng góp sức để làm xong một việc chung. Với trẻ, hợp tác là cùng bạn xếp một tòa tháp, cùng anh chị dọn phòng, cùng nhóm làm một bài thuyết trình. Hợp tác không có nghĩa là ai cũng làm giống nhau: có lúc mình dẫn dắt, có lúc mình làm theo, và có lúc mình gác ý của mình lại để nghe ý của bạn.

Hợp tác là một trong 12 giá trị sống của chương trình Giáo dục giá trị sống (Living Values Education). Theo chương trình, nền tảng của hợp tác là sự tôn trọng lẫn nhau, cùng với lòng can đảm, sự quan tâm và chia sẻ.

Hợp tác là gì, giải thích theo cách trẻ hiểu?

• Với trẻ 3–7 tuổi: hợp tác là mọi người cùng giúp một tay để làm xong một việc, cùng hướng về một mục tiêu chung, và làm cùng nhau một cách kiên nhẫn, vui vẻ.
• Với trẻ 8–14 tuổi: hợp tác là khi mỗi người đều góp phần và phần của ai cũng quan trọng. Thái độ tích cực giúp nhóm làm tốt hơn. Người biết hợp tác thường nhận lại sự hợp tác từ người khác.

Câu dễ nhớ cho con: "Một mình con làm được nhanh, nhưng cùng nhau mình làm được xa."

Vì sao trẻ cần học hợp tác?

Ở trường, rất nhiều hoạt động diễn ra theo nhóm: trò chơi, thí nghiệm, dự án, thể thao. Một đứa trẻ giỏi nhưng không biết hợp tác có thể gặp khó khăn khi phải chia việc, lắng nghe ý kiến khác hay chấp nhận ý tưởng của bạn được chọn thay vì của mình.

Hợp tác cũng dạy trẻ những kỹ năng mà một mình không học được: thương lượng, chia sẻ trách nhiệm, động viên người khác và vui với thành công chung. Đây là những kỹ năng người lớn cần mỗi ngày ở nơi làm việc.

Những khó khăn thường gặp khi trẻ làm việc nhóm

• Muốn mọi thứ theo ý mình. Trẻ có ý tưởng hay thường khó chấp nhận khi nhóm chọn ý khác.
• Làm hết phần của bạn. Trẻ cầu toàn hoặc sợ điểm thấp có xu hướng ôm hết việc, khiến bạn khác không được góp sức.
• Đứng ngoài, không tham gia. Trẻ rụt rè có thể ngại lên tiếng, hoặc không biết mình nên làm gì.
• Coi hợp tác là cạnh tranh. Trẻ quen bị so sánh dễ biến nhóm thành cuộc đua xem ai giỏi nhất. Bài Có nên để con cạnh tranh? bàn kỹ về chuyện này.

Cách dạy trẻ hợp tác tại nhà

1. Giao việc nhà theo nhóm. "Hai anh em cùng dọn phòng khách trong 15 phút" thay vì giao riêng cho từng người. Để các con tự chia việc với nhau.
2. Dạy con nói ý kiến và nghe ý kiến. Câu mẫu: "Mình nghĩ… Còn bạn nghĩ sao?" giúp trẻ vừa đóng góp vừa mời người khác tham gia.
3. Thay phiên làm người dẫn dắt. Trong trò chơi gia đình, mỗi lần một người được làm "trưởng nhóm". Con học được cả cách dẫn dắt lẫn cách làm theo.
4. Khen cách nhóm làm việc, không chỉ kết quả. "Mẹ thấy hai đứa đã nhường nhau và cùng nghĩ cách, hay lắm" giúp trẻ hiểu quá trình hợp tác có giá trị.
5. Nói chuyện sau khi làm xong. Điều gì làm nhóm chạy tốt? Điều gì làm nhóm bị kẹt? Lần sau mình thử khác thế nào?

5 trò chơi hợp tác cho trẻ

1. Xây tháp cùng nhau (3–8 tuổi)

Mỗi người chỉ được đặt một khối gỗ mỗi lượt. Cả nhà cùng xây tòa tháp cao nhất có thể. Không ai thắng một mình; tháp đổ thì cùng xây lại.

2. Vẽ tranh tiếp sức (4–12 tuổi)

Một người vẽ một nét, người kế tiếp vẽ thêm, cứ thế đến khi thành một bức tranh. Cuối cùng cả nhà đặt tên cho bức tranh chung.

3. Nấu ăn chung (5–14 tuổi)

Làm một món đơn giản như bánh mì kẹp, salad trái cây. Mỗi người phụ trách một khâu: rửa, cắt, trộn, bày. Món ăn chỉ hoàn thành khi mọi khâu đều xong.

4. Mang bóng không dùng tay (6–12 tuổi)

Hai người kẹp một quả bóng giữa lưng hoặc vai và di chuyển từ đầu phòng đến cuối phòng mà không làm rơi. Trò chơi buộc hai người phải nói chuyện và phối hợp nhịp bước.

5. Dự án gia đình (8–14 tuổi)

Cả nhà lên kế hoạch cho một chuyến dã ngoại hoặc một bữa tiệc nhỏ. Con phụ trách một phần cụ thể: danh sách đồ cần mang, trò chơi, ngân sách. Trẻ lớn học hợp tác qua việc thật.

Câu hỏi thường gặp

Con không muốn làm việc nhóm ở trường, phải làm sao?

Hãy hỏi con lý do trước: con ngại nói trước đám đông, con từng bị bạn làm phiền, hay con muốn tự làm cho nhanh? Mỗi lý do cần một cách hỗ trợ khác. Với trẻ rụt rè, có thể tập ở nhà bằng các trò chơi nhóm nhỏ trước khi con thử ở lớp.

Con hay làm hết phần của bạn trong nhóm thì sao?

Giúp con hiểu rằng để bạn tự làm phần của bạn cũng là tôn trọng bạn. Có thể nói: "Bạn cũng cần được học. Con giúp bạn bằng cách gợi ý, đừng làm thay."

Hợp tác khác đoàn kết như thế nào?

Hợp tác thiên về hành động: cùng làm một việc cụ thể. Đoàn kết thiên về sự gắn bó: cảm thấy mình thuộc về một tập thể và cùng chung mục tiêu. Hai giá trị nuôi dưỡng lẫn nhau.

Lời kết

Trẻ học hợp tác không phải qua lời khuyên "Các con phải biết hợp tác", mà qua hàng trăm lần cùng làm, cùng vấp, cùng sửa. Ở các lớp tư duy của Hệ Trên Cây, trẻ được luyện cách lắng nghe và cùng nhau xây dựng ý tưởng trong nhóm thảo luận. Xem thêm bài tổng hợp 12 giá trị sống.

Nguồn tham khảo

• Living Values Education, Cooperation – Reflection Points.
• Living Values Education, About Us.
• Diane Tillman, Diana Hsu, Living Values Activities for Children Ages 3–7, Health Communications, 2000.