Giá trị sống Đoàn kết là gì? Dạy trẻ gắn kết với tập thể

Đoàn kết là sự hòa hợp giữa các thành viên trong một nhóm, khi mọi người cùng hướng về một mục tiêu chung và đóng góp của mỗi người đều được ghi nhận. Với trẻ, đoàn kết là cảm giác "mình thuộc về" gia đình, lớp học, đội bóng; là cùng nhau làm xong một việc lớn mà một mình không làm nổi; là không để bạn nào bị bỏ lại phía sau.

Đoàn kết là một trong 12 giá trị sống của chương trình Giáo dục giá trị sống (Living Values Education). Chương trình nhắc một điều đáng suy nghĩ: chỉ một hành động thiếu tôn trọng cũng có thể phá vỡ sự đoàn kết của cả nhóm.

Đoàn kết là gì, giải thích theo cách trẻ hiểu?

• Với trẻ 3–7 tuổi: đoàn kết là khi cả nhóm vui vẻ, hòa thuận với nhau; là cùng làm một việc vào cùng một lúc vì mục tiêu chung. Khi làm cùng nhau, việc lớn cũng thấy nhẹ. Đoàn kết vui như được ở trong một gia đình.
• Với trẻ 8–14 tuổi: đoàn kết là sự hòa hợp trong nhóm, được xây dựng khi đóng góp của mỗi người được chấp nhận và trân trọng. Đoàn kết dựa trên một mục tiêu, một hy vọng chung. Nó tạo ra cảm giác thuộc về và sự an lòng cho tất cả.

Câu dễ nhớ cho con: "Một chiếc đũa dễ gãy, cả bó đũa thì không." (Truyện "Bó đũa" quen thuộc là cách rất hay để bắt đầu nói chuyện với con.)

Đoàn kết khác bè phái như thế nào?

Khi lớn hơn, trẻ bắt đầu chơi theo nhóm bạn thân. Điều này tự nhiên và tốt, nhưng cha mẹ nên giúp con phân biệt:

• Đoàn kết là gắn bó để cùng làm điều tốt, và luôn mở cửa cho người khác tham gia.
• Bè phái là gắn bó bằng cách loại người khác ra: "Không cho bạn ấy chơi cùng", "Nhóm mình không chơi với nhóm kia".
• Đoàn kết cho phép mỗi người khác nhau và vẫn được trân trọng. Bè phái thường yêu cầu mọi người giống nhau và theo ý một người.

Một câu hỏi hữu ích để hỏi con: "Nhóm của con có làm bạn nào thấy bị bỏ rơi không?" Bài Điều gì khiến một người trở thành bạn tốt? cũng là chủ đề hay để trò chuyện.

Vì sao đoàn kết quan trọng với trẻ?

• Cảm giác thuộc về giúp trẻ an tâm, tự tin và ít lo âu hơn ở trường.
• Làm được việc lớn: trẻ trải nghiệm rằng khi cùng nhau, nhóm làm được những điều một người không làm được.
• Học cách giữ gìn mối quan hệ: đoàn kết dạy trẻ rằng mỗi lời nói, hành động của mình đều ảnh hưởng đến cả nhóm.

Cách dạy trẻ đoàn kết tại nhà

1. Xây dựng "nhà mình" như một đội. Dùng những câu như "Nhà mình cùng nhau…", "Đội nhà mình đã làm được…". Trẻ cảm nhận gia đình là một tập thể mà mình là một phần.
2. Có những truyền thống chung. Bữa tối cùng nhau, buổi dọn nhà cuối tuần, một trò chơi riêng của gia đình. Truyền thống tạo nên sự gắn kết.
3. Ghi nhận đóng góp của từng người. Sau một việc chung, hãy nói cụ thể mỗi người đã góp phần gì. Đoàn kết lớn lên khi ai cũng thấy mình được ghi nhận.
4. Giải quyết mâu thuẫn trong nhà một cách tôn trọng. Anh chị em cãi nhau là bình thường; điều quan trọng là cách làm lành. Xem giá trị Hòa bình để có các bước gợi ý.
5. Mở rộng ra cộng đồng. Tham gia hoạt động của tổ dân phố, của lớp, quyên góp khi có thiên tai. Trẻ thấy đoàn kết không chỉ trong nhà mà còn giữa những người không quen biết.

5 hoạt động giúp con thực hành đoàn kết

1. Bó đũa (4–10 tuổi)

Kể truyện "Bó đũa", rồi cho con thử bẻ một chiếc đũa (hoặc que kem) và một bó. Hỏi con: "Nhà mình giống chiếc đũa hay bó đũa?"

2. Bức tranh chung (4–12 tuổi)

Trên một tờ giấy lớn, mỗi người vẽ một phần của một bức tranh chung, như "Ngôi nhà mơ ước". Bức tranh chỉ đẹp khi các phần nối được với nhau.

3. Tên đội gia đình (5–12 tuổi)

Cả nhà cùng đặt tên đội, vẽ logo, chọn khẩu hiệu. Có thể dùng trong các trò chơi, chuyến đi chơi. Trẻ rất thích cảm giác thuộc về một đội.

4. Thử thách cả nhóm (6–14 tuổi)

Mọi người đứng thành vòng tròn, nắm tay nhau, cùng chuyền một vòng hula hoop qua người mà không buông tay. Không ai làm được một mình; cả nhóm phải giúp nhau.

5. Mời bạn mới (8–14 tuổi)

Thử thách con trong tuần này mời một bạn ít khi được rủ chơi tham gia nhóm của con. Sau đó hỏi con cảm nhận của mình và của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Con bị nhóm bạn tẩy chay thì sao?

Lắng nghe con trước, đừng vội đổ lỗi cho con hay cho bạn. Giúp con tìm thêm những mối quan hệ khác (một hoạt động ngoại khóa, một bạn cùng sở thích), và trao đổi với giáo viên nếu tình trạng kéo dài. Cảm giác thuộc về rất quan trọng với sức khỏe tinh thần của trẻ.

Có nên dạy con "đoàn kết" với bạn khi bạn làm sai?

Không. Đoàn kết không có nghĩa là bao che. Một người bạn thật sự đoàn kết là người dám góp ý khi bạn mình sai, như trong bài Có nên cho bạn thân chép bài?

Đoàn kết và hợp tác khác nhau thế nào?

Hợp tác là cùng làm một việc cụ thể. Đoàn kết là sự gắn bó lâu dài, cảm giác cùng chung một mục tiêu và một tập thể. Có đoàn kết thì hợp tác dễ hơn, và mỗi lần hợp tác tốt lại làm đoàn kết bền chặt hơn.

Lời kết

Đoàn kết là giá trị khép lại vòng tròn 12 giá trị sống: nó cần tôn trọng, yêu thương, khoan dung và trách nhiệm để tồn tại. Một gia đình đoàn kết là nơi đầu tiên con học được cảm giác "chúng ta". Xem lại toàn bộ các giá trị trong bài 12 giá trị sống theo UNESCO.

Nguồn tham khảo

• Living Values Education, Unity – Reflection Points.
• Living Values Education, About Us.
• Diane Tillman, Diana Hsu, Living Values Activities for Children Ages 3–7, Health Communications, 2000.