Yêu thương có cần công bằng?

Mỗi khi một đứa trẻ trong nhà thốt lên câu nói muôn thuở "Bố mẹ không công bằng!", đằng sau sự hằn học hay những giọt nước mắt ấy hiếm khi là một bài toán phân chia tài nguyên đơn thuần. Trẻ không thực sự ấm ức vì nửa chiếc bánh bị cắt lệch hay vì anh chị được ngồi ghế trước ô tô. Điều đứa trẻ đang thực sự truy vấn cha mẹ, bằng tất cả sự mong manh của tuổi thơ, chính là một câu hỏi mang tính sinh tồn: "Liệu tình yêu của bố mẹ dành cho con có bị đong đếm và ít hơn người khác hay không?".

Chính từ nỗi trăn trở này, nhiều phụ huynh rơi vào cái bẫy của việc cố gắng biến tình yêu thành một món hàng hóa có thể san bằng nhưng dưới góc độ tâm lý học phát triển, tình yêu thương chưa bao giờ và không bao giờ nên vận hành theo nguyên tắc của sự cào bằng toán học.

Cạm bẫy của việc thương yêu bằng các phép chia

Nhầm lẫn lớn nhất của người làm cha mẹ là đồng nhất sự công bằng với sự bằng nhau. Chúng ta nỗ lực chia đều từng phút giây chú ý, mua những món quà có giá trị ngang nhau, thậm chí cố gắng ban phát những cái ôm với số lượng bằng nhau cho các con. Thế nhưng, chiến lược "chia bằng" ấy chưa bao giờ mang lại sự bình yên lâu dài.

Tiến sĩ Ross Greene, nhà tâm lý học trẻ em tại Đại học Y Harvard, từng chỉ ra rằng việc cố gắng chia đều tình cảm và vật chất chỉ vô tình huấn luyện trẻ thói quen so kè. Khi cha mẹ lấy thước đo "bằng nhau" làm chuẩn mực, trẻ sẽ luôn sống trong trạng thái đề phòng, liên tục giám sát xem anh chị em của mình có nhận được nhiều hơn mình một chút nào hay không.

Tình yêu thương không phải là một chiếc bánh có kích thước cố định để khi chia cho đứa trẻ này một phần lớn hơn thì đứa trẻ kia sẽ bị nhịn đói. Bản chất của tình yêu thương gia đình là một nguồn năng lượng có thể tự mở rộng. Yêu thương đúng nghĩa không phải là trao cho mỗi đứa trẻ những điều giống hệt nhau mà là trao cho mỗi đứa trẻ đúng những gì con đang khao khát và cần đến nhất tại từng thời điểm.

Đáp ứng sự độc bản thay vì đo đếm định lượng

Một đứa trẻ 5 tuổi đang tuổi ẩm ương vỡ nếp cần nhiều sự kiên nhẫn và thời gian ôm ấp của cha mẹ hơn một người anh 12 tuổi đang cần không gian riêng tư để tự lập. Một đứa con có tâm hồn nhạy cảm, hướng nội cần những khoảng lặng trò chuyện rủ rỉ hai người, trong khi đứa con hướng ngoại lại cần sự hò reo ủng hộ của cha mẹ trên sân tập thể thao.

Sự công bằng đích thực trong tình yêu thương là sự đáp ứng mang tính cá nhân hóa. Nếu bạn dán một miếng băng cá nhân lên chiếc chân lành lặn của đứa con thứ hai chỉ vì đứa con thứ nhất vừa bị ngã trầy gối "cho công bằng", đó không phải là tình yêu – đó là sự ngớ ngẩn. Đứa trẻ thứ nhất cần sự chăm sóc y tế, còn đứa trẻ thứ hai cần sự hiện diện cảm xúc.

Khi cha mẹ dũng cảm từ bỏ việc chia đều để tập trung vào nhu cầu riêng biệt của từng đứa trẻ, chúng ta đang gửi đi một tín hiệu vô giá "Con là duy nhất, và tình yêu bố mẹ dành cho con được thiết kế riêng cho chính con người con, chứ không phụ thuộc vào bất kỳ ai khác."

Sự công bằng duy nhất mà tình yêu cần: Bất biến trong giá trị

Nếu có một khía cạnh nào đó của tình yêu thương thực sự cần đến sự công bằng tuyệt đối thì đó chính là sự bình đẳng về giá trị con người và quyền được bộc lộ cảm xúc.

Tình yêu thương không thể công bằng nếu nó bị đính kèm điều kiện: yêu đứa con ngoan ngoãn, giỏi giang hơn đứa con bướng bỉnh, chậm chạp hoặc luôn bắt đứa con lớn phải nhường nhịn đứa con nhỏ một cách phi lý. Công bằng trong tình yêu là khi đứa trẻ dễ tính hay đứa trẻ khó nuôi đều cảm thấy mình có một vị trí an toàn tuyệt đối trong ngôi nhà. Đứa trẻ lớn được quyền tức giận, đứa trẻ nhỏ phải học cách tôn trọng ranh giới và mọi cung bậc cảm xúc của các con đều được tôn trọng ngang hàng như nhau.

Chuyên gia tâm lý Alice Miller từng lưu ý rằng, những đứa trẻ chịu tổn thương sâu sắc nhất khi trưởng thành không phải là những đứa trẻ nhận được ít quà hơn anh chị em mà là những đứa trẻ cảm thấy mình phải "đột biến", phải ngoan ngoãn hoặc đạt thành tích thì mới cướp được một chút tình yêu từ cha mẹ.

Tình yêu trọn vẹn không cần đến chiếc cân

Yêu thương không cần sự tính toán, chia sẻ bằng toán học nhưng rất cần sự công tâm của một trái tim thấu hiểu. Đừng biến mái nhà thành một tòa án nơi cha mẹ làm vị thẩm phán mệt mỏi tay cầm chiếc cân đong đếm từng chút tình cảm.

Lần tới, khi đứa trẻ của bạn tủi thân phàn nàn về sự không công bằng, thay vì cuống quít giải thích hay vội vã đùn đẩy trách nhiệm, bạn hãy ôm con vào lòng và thì thầm "Mẹ không yêu các con giống hệt nhau, vì con và anh/em là hai con người hoàn toàn khác biệt. Mẹ yêu con bằng tất cả trái tim dành riêng cho con, trọn vẹn và không bao giờ thay đổi." Đó mới chính là câu trả lời giải giải tỏa mọi nghi ngại, giúp đứa trẻ dũng cảm lớn lên trong sự an yên tự tại.