Trẻ lười học phải làm sao? Tìm nguyên nhân trước khi tìm cách

Khi trẻ lười học, điều đầu tiên cha mẹ cần làm là tìm nguyên nhân, vì "lười" thường chỉ là phần nổi. Sáu nguyên nhân hay gặp nhất là: bài quá khó, bài quá dễ, con mệt hoặc thiếu ngủ, con sợ sai, con không thấy việc học có ý nghĩa, và môi trường học có quá nhiều thứ gây xao nhãng. Mỗi nguyên nhân cần một cách giúp khác nhau. La mắng hay phạt thường chỉ làm con học vì sợ, và càng ngại học hơn.

Vì sao "lười" thường không phải là lười?

Trẻ sinh ra đã tò mò và muốn học. Một đứa trẻ 4 tuổi hỏi "tại sao" hàng trăm lần mỗi ngày không phải đứa trẻ lười. Khi trẻ tránh việc học, đó thường là cách trẻ phản ứng với một điều khó chịu: thấy mình kém, thấy chán, thấy mệt, hoặc thấy học chỉ để cha mẹ vui. Bài Vì sao có trẻ bỏ cuộc rất nhanh? phân tích kỹ hơn về điều này.

6 nguyên nhân thường gặp và cách giúp

1. Bài quá khó

Dấu hiệu: con ngồi vào bàn rồi "đơ", hay hỏi lại, bỏ ngang giữa chừng, nói "con không biết làm".

Cách giúp: chia nhỏ bài, làm mẫu một câu, để con làm câu tiếp theo. Kiểm tra xem con có hổng kiến thức nền không. Ví dụ con chậm làm toán có lời văn có thể do chưa đọc trơn.

2. Bài quá dễ

Dấu hiệu: con làm ẩu, nhanh cho xong, hay nói "chán".

Cách giúp: thêm thử thách nhỏ: "Con thử nghĩ thêm một cách giải khác?", "Con tự ra một bài cho bố giải nhé?".

3. Mệt, thiếu ngủ, đói

Dấu hiệu: con dễ cáu, ngáp, học buổi sáng thì tốt mà buổi tối thì không.

Cách giúp: ăn nhẹ trước giờ học, cho con nghỉ 15 phút sau khi đi học về, học ở khung giờ con tỉnh táo. Trẻ 6 đến 12 tuổi cần khoảng 9 đến 12 tiếng ngủ mỗi đêm.

4. Sợ sai, sợ bị chê

Dấu hiệu: con không dám làm nếu chưa chắc đúng, xóa đi viết lại nhiều lần, khóc khi làm sai.

Cách giúp: khen nỗ lực và cách làm thay vì chỉ khen điểm. Nói chuyện với con về lỗi sai như một phần của việc học. Xem: Có nên để con mắc lỗi?

5. Không thấy ý nghĩa

Dấu hiệu: con hỏi "học cái này để làm gì?", chỉ học khi được thưởng.

Cách giúp: nối bài học với đời sống: đo chiều cao cây trong chậu, đọc công thức nấu ăn, tính tiền khi đi chợ. Cho con được chọn một phần trong việc học, như chọn làm môn nào trước.

6. Môi trường gây xao nhãng

Dấu hiệu: con học vài phút lại đứng dậy, nghe tiếng ti vi, điện thoại reo.

Cách giúp: góc học cố định, gọn, xa ti vi, điện thoại để ở phòng khác. Xem thêm: Trẻ mất tập trung khi học.

Thay vì đánh mắng, cha mẹ có thể làm gì?

• Nói về cảm xúc trước: "Mẹ thấy con có vẻ không muốn làm bài toán này. Có chuyện gì vậy?".
• Bắt đầu nhỏ: "Mình làm 5 phút thôi, rồi nghỉ". Bắt đầu thường là phần khó nhất.
• Ngồi cùng, nhưng đừng làm hộ: sự có mặt của cha mẹ giúp con yên tâm.
• Thưởng bằng thời gian, không bằng đồ vật: "Làm xong mình cùng đi dạo", thay vì "Làm xong mẹ mua đồ chơi".
• Giữ lịch đều đặn: thói quen giúp con không phải "đấu tranh" mỗi ngày với việc ngồi vào bàn.

Khi nào cần tìm hỗ trợ?

Nếu con ngại học kéo dài kèm theo buồn bã, mất ngủ, hay đau bụng, đau đầu trước giờ đi học, hoặc con rất khó tập trung ở mọi việc chứ không chỉ việc học, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý học đường hoặc bác sĩ nhi khoa.

Câu hỏi thường gặp

Có nên thưởng tiền khi con chịu học?

Thưởng có thể giúp con bắt đầu trong ngắn hạn, nhưng nếu dùng lâu dài, con dễ chỉ học khi có thưởng. Lời ghi nhận cụ thể và thời gian vui cùng cha mẹ thường bền hơn.

Con chỉ lười một môn thì sao?

Đó thường là dấu hiệu con gặp khó hoặc từng có trải nghiệm không vui với môn đó. Hãy xem lại kiến thức nền của môn và hỏi con cảm thấy thế nào khi học môn ấy.

Lời kết

Hiếm có đứa trẻ nào thật sự "lười". Đa số là đứa trẻ đang gặp một khó khăn mà chưa biết nói ra. Khi cha mẹ tìm đúng nguyên nhân, cách giúp thường trở nên đơn giản hơn nhiều. Đọc thêm: Tò mò quan trọng hơn thông minh?

Nguồn tham khảo

• Ryan R. M., Deci E. L. (2000), "Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being", American Psychologist, 55(1).
• Paruthi S. và cộng sự (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine.