Trẻ mất tập trung khi học: nguyên nhân và cách giúp con

Trẻ mất tập trung khi học thường do năm nguyên nhân: kỳ vọng thời gian ngồi học quá dài so với tuổi, thiếu ngủ hoặc mệt, môi trường nhiều xao nhãng (ti vi, điện thoại), bài học không vừa sức, và cảm xúc như lo lắng, buồn bực. Phần lớn trường hợp cải thiện khi cha mẹ chia nhỏ thời gian học, ổn định giấc ngủ và dọn góc học tập. Chỉ khi con khó tập trung ở mọi nơi, kéo dài nhiều tháng và ảnh hưởng rõ đến việc học, bạn bè, thì mới cần đưa con đi khám chuyên khoa.

Trẻ tập trung được bao lâu?

Không có con số chính xác cho mọi trẻ, nhưng giáo viên và chuyên gia thường dùng một ước lượng: trẻ nhỏ duy trì chú ý vào một việc được giao trong vài phút cho mỗi năm tuổi. Trẻ 6 tuổi có thể tập trung tốt khoảng 10 đến 20 phút với một nhiệm vụ, dài hơn nếu đó là việc con thích. Điều này có nghĩa là bắt một em lớp 1 ngồi học liền một tiếng là đòi hỏi quá sức với hầu hết trẻ.

Khả năng tập trung tăng dần theo tuổi và theo luyện tập. Một học sinh lớp 4, lớp 5 thường ngồi học được 30 đến 40 phút.

5 nguyên nhân thường gặp

1. Thời gian học quá dài

Trẻ không mất tập trung vì "hư" mà vì não bộ cần nghỉ. Chia buổi học thành các đợt ngắn có nghỉ giữa thường hiệu quả hơn ngồi liền.

2. Thiếu ngủ, mệt, đói

Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ, trẻ 6 đến 12 tuổi cần 9 đến 12 tiếng ngủ mỗi đêm. Thiếu ngủ làm giảm khả năng chú ý rõ rệt, có khi trông giống hệt "không chịu tập trung".

3. Môi trường nhiều xao nhãng

Ti vi bật ở phòng bên, điện thoại để trên bàn, đồ chơi trong tầm mắt. Mỗi lần bị cắt ngang, trẻ mất thêm thời gian để quay lại bài.

4. Bài không vừa sức

Quá khó làm con nản, quá dễ làm con chán. Cả hai đều dẫn đến lơ đãng. Xem thêm: Trẻ lười học phải làm sao?

5. Cảm xúc

Một đứa trẻ đang lo lắng, buồn vì bạn bè, hay căng thẳng vì bố mẹ cãi nhau khó có thể tập trung vào phép cộng. Hỏi han cảm xúc của con trước khi bắt đầu học là bước đáng làm. Đọc thêm: Trẻ có biết lo âu không?

Cách giúp con tập trung tốt hơn

1. Học theo đợt ngắn: lớp 1, lớp 2 học 15 đến 20 phút rồi nghỉ 5 phút vận động (đi lại, uống nước, vươn vai).
2. Góc học cố định: bàn gọn, đủ sáng, chỉ để đồ cần cho bài đang làm.
3. Điện thoại, ti vi ra khỏi phòng trong giờ học, kể cả điện thoại của cha mẹ.
4. Một việc một lúc: làm xong bài toán rồi mới sang bài đọc. Viết danh sách nhỏ để con gạch từng việc.
5. Vận động mỗi ngày: chạy nhảy, chơi ngoài trời giúp trẻ ngồi yên tốt hơn khi học.
6. Trò chơi rèn chú ý: tìm điểm khác nhau, xếp hình, nghe và làm theo hướng dẫn nhiều bước, đọc truyện rồi kể lại.
7. Ghi nhận khi con tập trung: "Con làm liền 15 phút không đứng dậy, giỏi quá". Trẻ lặp lại điều được ghi nhận.

Khi nào nên đưa con đi khám?

Hầu hết trẻ mất tập trung không có vấn đề bệnh lý. Tuy nhiên, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý, tâm thần nhi nếu:

• Con khó tập trung, hiếu động hoặc bốc đồng ở nhiều nơi (ở nhà, ở lớp, khi chơi), không chỉ khi học.
• Tình trạng kéo dài từ 6 tháng trở lên và rõ hơn nhiều so với các bạn cùng tuổi.
• Ảnh hưởng rõ đến kết quả học tập, quan hệ bạn bè hoặc an toàn của con.
• Kèm theo dấu hiệu khác như chậm nói, khó nghe, ngủ ngáy nhiều, buồn bã kéo dài.

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) chỉ có thể được chẩn đoán bởi chuyên gia sau khi đánh giá đầy đủ. Cha mẹ không nên tự kết luận, cũng không tự mua thuốc hay thực phẩm chức năng "tăng tập trung" cho con khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Con tập trung chơi điện tử hàng giờ, sao học thì không?

Trò chơi điện tử được thiết kế để giữ chú ý bằng phần thưởng liên tục, màu sắc và âm thanh. Việc học không có những thứ đó. Tập trung vào trò chơi không có nghĩa là con có khả năng tập trung vào bài học trong cùng thời gian.

Cho con nghe nhạc khi học có tốt không?

Với trẻ nhỏ, nhạc có lời thường gây xao nhãng, nhất là khi làm bài đọc hoặc viết. Một số trẻ lớn hơn làm bài tốt với nhạc nhẹ không lời. Cha mẹ có thể thử và quan sát con.

Lời kết

Tập trung là kỹ năng được rèn dần, không phải thứ trẻ "có" hoặc "không có". Đặt kỳ vọng đúng với tuổi, chia nhỏ thời gian và dọn bớt xao nhãng là ba việc cha mẹ làm được ngay hôm nay.

Nguồn tham khảo

• Paruthi S. và cộng sự (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine.
• Attention deficit hyperactivity disorder, Wikipedia (tiêu chí chẩn đoán theo DSM-5).
• Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), Hướng dẫn lâm sàng về chẩn đoán và điều trị ADHD ở trẻ 4 đến 18 tuổi (2019).