Bảng mã di truyền (64 bộ ba) và công cụ phiên mã, dịch mã

Mã di truyền là gì?

Mã di truyền là trình tự các nucleotit trên mARN quy định trình tự các axit amin trong chuỗi pôlipeptit. Cứ ba nucleotit liên tiếp tạo thành một bộ ba (codon). Có 4 loại nucleotit nên có $4^3 = 64$ bộ ba, trong đó 61 bộ ba mã hóa axit amin và 3 bộ ba kết thúc (UAA, UAG, UGA).

Đặc điểm của mã di truyền

• Mã bộ ba: ba nucleotit mã hóa một axit amin.
• Đọc liên tục từ một điểm xác định theo từng bộ ba, không gối lên nhau.
• Tính phổ biến: hầu hết các loài dùng chung một bảng mã.
• Tính đặc hiệu: một bộ ba chỉ mã hóa một loại axit amin.
• Tính thoái hóa: nhiều bộ ba cùng mã hóa một axit amin (61 bộ ba cho 20 axit amin).

Cách dùng công cụ

Tra bảng 64 bộ ba

Hàng là nucleotit thứ nhất, cột là nucleotit thứ hai, còn nucleotit thứ ba nằm ở bốn dòng trong mỗi ô. Bấm một bộ ba để xem tên axit amin và các bộ ba đồng nghĩa với nó.

Phiên mã và dịch mã

Chọn “Mạch gốc ADN”, nhập trình tự 3′→5′ để công cụ viết mARN bổ sung (A–U, T–A, G–X). Hoặc chọn “mARN” và dán trực tiếp chuỗi 5′→3′. Quá trình dịch mã bắt đầu tại bộ ba AUG đầu tiên và dừng khi gặp bộ ba kết thúc. Chữ C và X được hiểu là cùng một loại nucleotit xitôzin.

Mẹo làm bài

Khi đề cho mạch mã gốc, viết ngay mARN bổ sung rồi mới tra bảng. Kiểm tra xem bộ ba đầu có phải AUG và đếm số bộ ba trước bộ ba kết thúc để suy ra số axit amin. Chuỗi pôlipeptit hoàn chỉnh thường mất axit amin mở đầu sau khi dịch mã, nhưng bài tập cơ bản vẫn tính từ mêtiônin.