Bảng hóa trị và lập công thức hóa học theo quy tắc hóa trị

Hóa trị là gì?

Hóa trị là con số biểu thị khả năng liên kết của nguyên tử hay nhóm nguyên tử, được xác định bằng số liên kết mà nó có thể tạo với nguyên tử khác. Lấy hiđro có hóa trị I, oxi hóa trị II làm chuẩn: một nguyên tử oxi liên kết được với hai nguyên tử hiđro nên trong $\mathrm{H_{2}O}$ oxi có hóa trị II.

Quy tắc hóa trị

Trong hợp chất hai thành phần $A_xB_y$, với hóa trị của A là $a$ và của B là $b$, ta luôn có $a \times x = b \times y$. Từ đó $x : y = b : a$, rút gọn về số nguyên nhỏ nhất. Công cụ ở trên thực hiện đúng các bước này khi bạn chọn hai thành phần.

Các bước lập công thức hóa học

1. Viết ký hiệu hai thành phần và ghi hóa trị phía trên: $\overset{\mathrm{III}}{\mathrm{Al}}$ và $\overset{\mathrm{II}}{\mathrm{O}}$.
2. Lập tỉ lệ $x : y = b : a = 2 : 3$, rồi rút gọn nếu có thể.
3. Viết chỉ số: lấy $x$ làm chỉ số của A và $y$ làm chỉ số của B. Công thức là $\mathrm{Al_{2}O_{3}}$.
4. Với nhóm nguyên tử cần chỉ số lớn hơn 1 thì đặt nhóm trong ngoặc: $\mathrm{Ca(OH)_{2}}$, $\mathrm{Al_{2}(SO_{4})_{3}}$.

Tính hóa trị chưa biết

Biết công thức và hóa trị một thành phần, ta suy ra hóa trị còn lại từ $a \times x = b \times y$. Chẳng hạn trong $\mathrm{Fe_{2}O_{3}}$: $2 \times a = 3 \times \mathrm{II}$ nên sắt có hóa trị III.

Mẹo nhớ hóa trị

• Hóa trị I: H, Na, K, Ag, các nhóm OH, $\mathrm{NO_{3}}$, và halogen trong muối halogenua (Cl, Br).
• Hóa trị II: O, Mg, Ca, Ba, Zn và các nhóm $\mathrm{SO_{4}}$, $\mathrm{CO_{3}}$.
• Hóa trị III: Al và nhóm $\mathrm{PO_{4}}$.
• Một số nguyên tố đổi hóa trị tùy hợp chất: Fe (II, III), Cu (I, II), S (II, IV, VI), C (II, IV), N (nhiều hóa trị).

Hãy học thuộc cả hai bảng, vì các bài tập phương trình hóa học ở lớp 8, 9 đều dựa vào chúng.