Vì Sao Con Thích Được Công Nhận?

Bạn đã bao giờ rơi vào cảnh này chưa: Buổi tối, sau một ngày làm việc rã rời, bạn đang lướt điện thoại thì con hí hửng chạy lại. Thằng bé chìa ra bức tranh vẽ một chú mèo trông không khác gì một củ khoai tây có râu, rồi ngước đôi mắt tròn xoe, lấp lánh chờ đợi.

Nếu lúc đó bạn chỉ "ừ, đẹp đấy" cho xong chuyện mà mắt không rời màn hình hoặc buông một câu trêu đùa "Mèo gì mà giống củ khoai thế con", bạn có kịp nhận ra ánh sáng trong mắt đứa trẻ vừa vụt tắt?

Chúng ta thường thở dài than phiền sao dạo này con hay dỗi hờn, nhạy cảm hay thu mình lại nhưng chúng ta lại quên mất một sự thật xót xa: với một đứa trẻ, khao khát được ba mẹ công nhận chưa bao giờ là sự vòi vĩnh, đó là chiếc phao cứu sinh, là bản năng để con biết mình có thực sự tồn tại và có giá trị trong thế giới rộng lớn này hay không.

Bởi vì ba mẹ là cả bầu trời

Hãy thử hình dung, con bước vào thế giới này với một tâm hồn hoàn toàn trắng tinh. Con không mang theo một cuốn từ điển nào để định nghĩa "Tôi là ai", "Tôi có giỏi không" hay "Tôi có đáng được yêu thương không". Để trả lời những câu hỏi đó, con phải ngước nhìn lên bầu trời của mình – chính là ba mẹ.

Tâm lý học gọi đây là hiện tượng "Bản ngã gương soi" (Looking-Glass Self). Trẻ em nhặt nhạnh từng ánh mắt mỉm cười, từng cái gật đầu khích lệ hay một cái ôm siết chặt của bạn để tự ghép thành bức chân dung của chính mình.

Nhà tâm lý học lừng danh Erik Erikson đã chỉ ra rằng, ở giai đoạn tuổi thơ, trẻ luôn phải chật vật giữa hai luồng cảm xúc: "Sự tự hào về năng lực" và "Mặc cảm yếu kém". Khi một tiếng bi bô hay một nét vẽ nguệch ngoạc được ba mẹ reo lên đón nhận, con thấy mình là một người hùng. Ngược lại, những cái xua tay, ngó lơ hay chê bai vô tình sẽ gieo vào lòng mảnh đất non nớt ấy một hạt mầm hoài nghi. Hạt mầm ấy sẽ lớn lên thành một người trưởng thành luôn tự ti và sợ hãi trước cuộc đời.

Thà bị mắng phạt còn hơn trở nên vô hình

Đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao con đột nhiên bướng bỉnh, quấy phá, cố tình ném đồ chơi hoặc làm ngược lại lời bạn dặn chưa?

Ở góc độ khoa học, khi trẻ nhận được sự công nhận chân thành, não bộ sẽ tiết ra dopamine – một "liều thuốc" tự nhiên mang lại niềm hạnh phúc tột độ và động lực mãnh liệt. Đứa trẻ thèm khát liều dopamine ấy từ ánh mắt của ba mẹ hệt như cách người lớn chúng ta khát khao sự thành công ngoài xã hội.

Điều nhói lòng nhất là: nếu không được chú ý bằng những lời khen ngợi tích cực, bản năng sinh tồn sẽ xúi giục đứa trẻ tìm kiếm sự chú ý bằng mọi giá, kể cả theo hướng tiêu cực. Trong thế giới quan của một tâm hồn đang "đói" tình thương, thà bị ba mẹ quát mắng, đánh đòn để được nhìn nhận sự tồn tại, còn hơn là bị chìm khuất vào sự thờ ơ lạnh nhạt. Sự vô hình, với trẻ con, chính là đòn trừng phạt tàn nhẫn nhất.

Công nhận nỗ lực – Chiếc neo vững chắc cho giông bão ngày mai

Yêu thương và công nhận con không có nghĩa là bạn phải biến mình thành một chiếc máy phát thanh nhả ra những lời tung hô sáo rỗng.

Giáo sư Carol Dweck từ Đại học Stanford, người dành cả đời nghiên cứu về "Tư duy phát triển", đã đưa ra một lời khuyên tĩnh tâm cho các bậc cha mẹ: Hãy cẩn thận với những lời khen "thức ăn nhanh". Câu nói "Con của mẹ thông minh quá" lặp đi lặp lại vô tình khoác lên vai trẻ một áp lực vô hình. Con sẽ đâm ra sợ hãi thất bại, sợ giơ tay phát biểu sai, sợ những bài toán khó, bởi vì con sợ mất đi chiếc vương miện "thông minh" mà mẹ vừa đội lên đầu.

Sự công nhận chạm đến trái tim nhất không nằm ở những mỹ từ mà nằm ở sự hiện diện trọn vẹn của bạn. Thay vì khen kết quả, hãy cúi xuống và ghi nhận giọt mồ hôi của con.

Khi con loay hoay mãi mới ghép xong một mảnh Lego, một câu nói: "Mẹ thấy con vừa phải kiên nhẫn lắm mới lắp được khúc cua này đúng không?" sẽ có sức mạnh sưởi ấm hơn mọi lời tán dương. Bởi vì lúc đó, con hiểu rằng: Mẹ thực sự nhìn thấy con, mẹ trân trọng sự cố gắng của con dù nó chưa hoàn hảo.

Đừng chần chừ, tuổi thơ con trôi nhanh lắm

Sẽ có một ngày, chiếc củ khoai tây có râu biến mất. Sẽ có một ngày con lớn lên, tự tin bước ra ngoài kia và những bức tranh tuyệt đẹp con vẽ sẽ được mang đi khoe với bạn bè, với đồng nghiệp hay với một người nào đó không phải chúng ta. Tuổi thơ của con chỉ là một cái chớp mắt trong cuộc đời dài rộng của ba mẹ.

Thế nên, lần tới khi con chạy đến, hào hứng chìa ra một món đồ chơi méo mó và hỏi: "Bố mẹ thấy đẹp không?", xin hãy tạm gác lại những bộn bề. Hãy buông chiếc điện thoại xuống, cúi thấp người ngang tầm mắt con, nhìn thẳng vào đôi mắt trong veo ấy và mỉm cười thật tươi.

Đó không đơn thuần là câu trả lời cho một bức tranh. Đó là khoảnh khắc bạn trao cho con cả một bầu trời bình yên, là viên gạch lấp lánh nhất để con xây nên ngôi nhà tự tin mang theo suốt một đời người.