Người nổi tiếng trong lớp có thật sự hạnh phúc?

Trở thành "ngôi sao" trong lớp, bước qua cổng trường là có bạn bè vây quanh, mỗi cử chỉ đều được chú ý là giấc mơ của nhiều đứa trẻ và là niềm tự hào của không ít phụ huynh. Sự nổi tiếng mang lại cho con cảm giác được công nhận và sự hãnh diện ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu dưới góc độ tâm lý học, liệu sự nổi tiếng ấy có thực sự đổi lại hạnh phúc trọn vẹn cho một đứa trẻ?

Câu trả lời không đơn thuần là "có" hay "không" mà phụ thuộc vào việc niềm hạnh phúc đó được xây dựng trên nền tảng nào.

Hạnh phúc ảo từ sự lệ thuộc vào đám đông

Rất nhiều đứa trẻ lầm tưởng mình đang hạnh phúc khi nổi tiếng. Sự tung hô, những ánh mắt ngưỡng mộ hay cảm giác trở thành trung tâm vũ trụ kích thích não bộ tiết ra dopamine – chất dẫn truyền thần kinh mang lại cảm giác hưng phấn tức thì nhưng loại hạnh phúc này rất mong manh và dễ tan vỡ vì nó hoàn toàn lệ thuộc vào thái độ của người khác.

Nhà tâm lý học phát triển lừng danh Gordon Neufeld từng cảnh báo về hiện tượng "định hướng bạn bè" (Peer Orientation), khi trẻ ở độ tuổi đi học có xu hướng coi trọng sự đánh giá của tập thể hơn cả gia đình. Khi niềm hạnh phúc của con bị kìm kẹp bởi số lượng người khen ngợi, con sẽ rơi vào vòng xoáy lo âu thường trực. Con phải gồng mình giữ một "nhãn hiệu" hoàn hảo: luôn phải xinh đẹp, luôn phải vui vẻ, luôn phải giỏi giang. Sự kỳ vọng vô hình từ đám đông tước đi quyền được sai lầm, quyền được yếu đuối và quyền được sống đúng với cảm xúc thật của con. Một thứ "hạnh phúc" phải trả giá bằng sự căng thẳng kéo dài thì chưa bao giờ là hạnh phúc thực sự.

Sự cô đơn giữa đám đông đang gặm nhấm niềm hạnh phúc

Nổi tiếng không đồng nghĩa với việc có tình bạn chất lượng. Đứa trẻ nổi tiếng hiếm khi thiếu người chơi cùng trong giờ ra chơi nhưng lại rất dễ thiếu sự kết nối sâu sắc.

Các nghiên cứu về tâm lý học lứa tuổi học đường cho thấy, trẻ nổi tiếng thường xuyên hoài nghi về tính chân thành của bạn bè xung quanh: "Các bạn chơi với mình vì yêu quý mình hay chỉ vì muốn được chú ý lây?". Cảm giác xung quanh đông đúc nhưng không ai thực sự hiểu mình tạo ra một khoảng trống cảm xúc lớn. Một đứa trẻ luôn sống trong sự nghi ngờ và thiếu đi điểm tựa tình bạn tri kỷ thì rất khó để có được niềm hạnh phúc bình yên.

Áp lực từ sự đố kỵ ngầm và nỗi đau bị cô lập

Nổi tiếng luôn là con dao hai lưỡi. Mặt trước là ánh hào quang, mặt sau là chiếc bóng của sự đố kỵ, soi mói và những lời đồn vô căn cứ. Một nốt mụn trên mặt, một vết bẩn trên áo hay một bài kiểm tra điểm kém của trẻ nổi tiếng đều có thể trở thành đề tài đàm tiếu của cả khối.

Nhà tâm lý học Carol Dweck cùng các cộng sự tại Stanford từng nhấn mạnh rằng môi trường đánh giá khắc nghiệt dễ đẩy trẻ vào "tư duy cố định", khiến trẻ khiếp sợ thất bại. Dưới góc độ thần kinh học, vùng não bộ xử lý cảm giác bị đố kỵ hay cô lập ngầm ở trẻ hoạt động mạnh mẽ không kém gì khi cơ thể phải chịu đựng những cơn đau thể xác. Đứa trẻ phải khoác lên mình lớp giáp bảo vệ quá sớm sẽ dần đánh mất sự hồn nhiên – vốn là cốt lõi của hạnh phúc tuổi thơ.

Khi nào sự nổi tiếng mới thực sự mang lại hạnh phúc?

Nói như vậy không có nghĩa là sự nổi tiếng hoàn toàn triệt tiêu hạnh phúc. Sự nổi tiếng chỉ mang lại hạnh phúc một cách lành mạnh nếu nó đáp ứng đủ hai điều kiện:

• Nguồn gốc của sự nổi tiếng: Con được bạn bè yêu mến vì sự chân thành, tốt bụng, biết lắng nghe và giúp đỡ mọi người, chứ không phải vì sự phô phang về ngoại hình, gia thế hay những trò quậy phá nông nổi.
• Có nhóm bạn "trạm sạc": Con có ít nhất một hoặc hai người bạn thân đúng nghĩa – những người sẵn sàng ngồi cùng con khi con điểm kém, không bận tâm đến việc con có đang nổi tiếng hay không.

Gia đình – Nơi trả lại hạnh phúc nguyên bản cho con

Nổi tiếng chỉ là một trải nghiệm ở một giai đoạn học đường, hoàn toàn không phải là thước đo giá trị hay tấm vé đảm bảo cho một cuộc đời hạnh phúc. 

Hạnh phúc thực sự của một đứa trẻ không nằm ở việc có bao nhiêu người biết đến tên con trong trường, mà nằm ở việc con được tháo bỏ chiếc áo khoác "người nổi tiếng" khi trở về nhà. Lần tới khi con đi học về, thay vì hỏi hôm nay có bao nhiêu bạn khen con, hãy ôm con vào lòng và hỏi: "Hôm nay đi học con có vui không?". Hãy giúp con hiểu rằng, dù ngoài kia con là ai thì về nhà, con chỉ cần làm một đứa trẻ bình thường, con được yêu thương vô điều kiện – đó mới là điểm tựa hạnh phúc bền vững nhất của đời con.