Tự do của bản thân đến đâu?

Trận chiến tranh giành hai chữ "tự do" ở độ tuổi teen có lẽ là một seri phim truyền hình nhiều tập dài cỡ Cô dâu 8 tuổi. Các bạn muốn tự do chọn outfit đi chơi theo gu ăn mặc chất ngầu của mình thay vì mấy bộ đồ "kín cổng cao tường" được mua sẵn, muốn tự quyết định cày game đến mấy giờ tùy thích hay muốn có một chiếc khóa cửa phòng riêng với tấm biển "Đừng làm phiền" to đùng. Mỗi lần bị người lớn lắc đầu từ chối hay thắt chặt quản lý, cảm giác bực bội lại bùng lên và các bạn chỉ muốn gào lên với cả thế giới: "Tại sao mình chẳng bao giờ có một tẹo quyền tự do nào hết vậy?".

Thế nhưng, hai chữ "tự do" không đơn thuần là thích làm gì thì làm hay muốn quậy phá ra sao thì quậy, nó là một bài toán ranh giới siêu thú vị mà bất kỳ ai trên hành trình lớn lên cũng phải học cách giải.

Sự tự do và tấm vé đắt đỏ mang tên trách nhiệm

Hãy tưởng tượng sự tự do của các bạn giống như một bong bóng xà phòng rực rỡ sắc màu. Càng lớn, chiếc bong bóng đó sẽ càng thổi to ra, chiếm nhiều không gian hơn. Thế nhưng, nếu chiếc bong bóng ấy không có một vỏ bọc chắc chắn, nó sẽ rất dễ dính vào chướng ngại vật và nổ tung "bốp" một cái. Vỏ bọc đó chính là tinh thần trách nhiệm.

Nhiều bạn nhỏ thường nhầm tưởng tự do là một đặc quyền hiển nhiên, kiểu như hít thở không khí vậy. Nhưng trong thực tế, tự do luôn đi kèm với một cái giá đắt đỏ mang tên trách nhiệm. Bạn có tự do chọn thức khuya cày phim hay leo rank đến 2 giờ sáng không? Có chứ, tay cầm điện thoại là của bạn mà! Nhưng bạn có chịu trách nhiệm được cho việc sáng hôm sau mắt nhắm mắt mở, đi học trễ, gục mặt xuống bàn và nhận ngay quả điểm 1 tròn xoe vào bài kiểm tra vì đầu óc trống rỗng không? Nếu câu trả lời là "dạ chưa", điều đó có nghĩa là bạn chưa đủ sức gánh vác sự tự do đó. Người lớn cấm đoán không phải vì họ muốn đóng vai "kẻ phản diện" mà vì họ biết bạn chưa sẵn sàng trả giá cho những hậu quả do chính mình gây ra.

Ranh giới giữa sự tự do và tính ích kỷ

Có một nguyên tắc siêu kinh điển trong đời sống mà các triết gia hay nhắc đến: "Tự do của bạn dừng lại ngay trước cánh mũi của người khác". Điều này nghĩa là, chúng ta chỉ thực sự có tự do khi hành động của mình không gây ảnh hưởng, tổn thương hay biến thành cơn ác mộng đối với những người xung quanh.

Bạn có quyền tự do mở nhạc quẩy tưng bừng trong phòng riêng của mình nhưng nếu tiếng nhạc bass dồn dập đó khiến bố mẹ đau đầu sau một ngày làm việc mệt mỏi hoặc làm đứa em nhỏ không thể chợp mắt thì sự "tự do" đó đã nhanh chóng biến thành sự ích kỷ. Bạn có quyền tự do phát biểu ý kiến cá nhân nhưng nếu lời nói đó là sự xúc phạm, chế giễu ngoại hình hay "bóc phốt" một người bạn khác trên mạng xã hội thì ranh giới tự do đã bị vỡ vụn hoàn toàn. Tự do chân chính là sự lựa chọn dựa trên lòng tôn trọng những người xung quanh, chứ không phải là hành động bất chấp tất cả để thỏa mãn cái tôi ngông cuồng.

Cách mở rộng không gian tự do của chính mình

Một sự thật khá bất ngờ và có phần "ngược đời" là độ rộng của sự tự do không do người lớn ban phát mà do chính các bạn tự quyết định.

Nếu muốn người lớn cho phép tự đi xe đạp sang nhà bạn chơi hay đi tụ tập nhóm, hãy chứng minh bằng việc luôn đi đúng làn đường, đội mũ bảo hiểm đàng hoàng và về nhà đúng chính xác giờ hẹn. Nếu muốn không bị soi xét điện thoại hay nhật ký, hãy cho mọi người thấy bạn đủ tỉnh táo để không bấm vào các đường link độc hại, không văng tục trên mạng hay sa đà vào những trò chơi vô bổ. Mỗi lần hoàn thành tốt công việc của mình mà không cần ai phải hò reo nhắc nhở 800 lần, bạn đang tự tay cộng thêm một bước tiến lớn cho vùng không gian tự do của chính mình. Sự tin tưởng của mọi người chính là chiếc chìa khóa duy nhất để mở rộng cánh cửa tự do cho bạn.

Bản lĩnh tự chủ của một người lớn thực thụ

Tự do không phải là một vạch đích có sẵn để chúng ta lao đến cướp lấy trong một ngày. Nó là một chiếc áo được may đo cẩn thận, thu nhỏ và mở rộng liên tục theo từng độ tuổi và sự trưởng thành của bạn.

Đừng vội tức giận hay dỗi hờn khi chưa nhận được sự tự do như mong muốn. Thay vì gào lên "Mọi người không tôn trọng con/cháu/tớ", hãy ngồi xuống và thương lượng như một người lớn thực thụ: "Tớ cần làm gì để mọi người tin tưởng giao việc này cho tớ tự quyết định?". Khi bạn bắt đầu biết suy nghĩ cho người khác, biết tự nhận sai và sẵn sàng chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của mình, đó là lúc bạn đã thực sự cầm trên tay chiếc vé hành trình chạm vào sự tự do đích thực – sự tự do của một người tự chủ, bản lĩnh và vô cùng cool ngầu!